Nhà thờ họ là gì? Ý nghĩa của nhà thờ họ, khi nào thì cúng ở nhà thờ họ?

14/10/2021 05:10
Nhà thờ họ là nơi linh thiêng của người Việt, gắn liền với truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", được thiết kế tinh tế, dụng ý giúp con cháu trong họ và người ngoài hiểu về lịch sử họ tộc.

    “Uống nước nhớ nguồn” là một câu tục ngữ vô cùng ý nghĩa mà những người đi trước thường răng dạy cho con cháu. Câu tục ngữ là một đạo lý mà hầu hết người Việt nào cũng tuân theo, điều này chứng minh qua phong tục thờ cúng tổ tiên của người Việt. Việc thờ cúng Tổ tiên, thờ phụng thành hoàng làng… là những nghi thức tâm linh quan trọng, không thể thiếu trong đời sống hiện nay. Tuy nhiên không phải ai cũng biết nhà thờ họ là gì? Ý nghĩa của nhà thờ họ, khi nào thì cúng ở nhà thờ họ. Cùng Lịch Vạn Niên 365 tìm hiểu qua bài viết dưới đây nhé.

    1. Nhà thờ họ miền Bắc - nét đẹp văn hóa, tâm linh

    Nhà thờ họ là nơi linh thiêng của người Việt, gắn liền với truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", được thiết kế tinh tế, dụng ý giúp con cháu trong họ và người ngoài hiểu về lịch sử họ tộc.

    Nhà thờ họ cũng là nơi lưu giữ gia phả, các văn tự cổ, bài vị, bàn thờ, đèn nến, mâm quỳ, mâm bổng, đài rượu, hoành phi câu đối, những điển tích… ghi công đức của tổ tông dòng họ.

    Nhà thờ họ là nơi cất giữ nhiều kỷ vật quan trọng: Những hiện vật có giá trị tinh thần và cần lưu giữ như: gia phả, văn tự cổ, bài vị, sắc phong của Vua,… sẽ được trưng bày tại nhà thờ họ. Điều này giúp con cháu luôn nhớ về cội nguồn và hiểu rõ hơn về thế hệ cha ông.

    Quan hệ huyết thống của người Việt khá phức tạp, và giữa các gia đình trên một phạm vi nào đó lại tồn tại một quan hệ ràng buộc là họ hàng, dòng tộc – mà theo quy định "huyết thống ấy nhiều gia đình sẽ họp thành một họ, mỗi họ có một ông tổ chung.

    Mỗi họ còn lập từ đường để thờ vị Thủy tổ. Họ nào không có từ đường thì xây một đại lộ thiên, dựng bia đá, ghi tên thụy hiệu các tổ tiên. Mỗi khi có giỗ hoặc có tế tự thì cả họ ra đó cúng tế.

    Vào ngày giỗ chạp, lễ tết con cháu tụ họp đông đủ thắp hương tưởng nhớ những người đã khuất và ăn cỗ. Các trưởng ngành, chi họ đều phải có mặt, trường hợp bất khả kháng mới có thể vắng mặt. Ngày giỗ họ do Trưởng tộc có trách nhiệm phải lo lắng, nhưng con cháu đều phải góp giỗ.

    Mỗi họ đều có một cuốn gia phả ghi chép họ tên, chức tước, ngày tháng sinh tử của tổ tiên… để con cháu vấn tổ tầm tông. Vì vậy mà nhà thờ họ có ý nghĩa tâm linh đặc biệt, là công trình văn hóa, tinh thần của mỗi gia đình, dòng tộc. Ngoài thờ cúng ông bà tổ tiên, còn là nơi để con cháu gặp mặt. Vì thế, không thể phủ nhận được những vai trò của nhà thờ họ đối với đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt – bởi đó là nơi thờ phụng, cũng là nơi để con cháu thập phương trở về.

    Nhà thờ họ là nơi con cháu hiểu hơn về cha ông tổ tiên mình qua các thời kỳ. Từ ngàn đời nay quan niệm thờ phụng tổ tiên của người Việt đã có nhiều thay đổi, nhưng ý nghĩa thờ phụng tổ tiên vẫn giữ nguyên tắc đạo đức làm người – qua thể hiện sự hiếu thuận, lòng biết ơn của con cháu với các bậc sinh thành.

    2. Nhà thờ Tổ, Nhà thờ Họ ( từ đường) là gì?

    Nhà thờ Tổ, Nhà thờ Họ ( từ đường): là một ngôi nhà dành riêng cho việc thờ cúng tổ tiên của một dòng họ hay từng chi họ tính theo phụ hệ (dòng của cha). Nhà thờ họ phổ biến trong văn hóa người Việt tại khu đồng bằng và trung du Bắc Bộ và Trung Bộ.

    3. Ý nghĩa của nhà thờ họ

    Có thể nói, nhà thờ họ giống như một trang sử trong cả một thiên niên trang sử hào hùng của dân tộc, là cái nôi của đạo lý “ Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”. Với ý nghĩa to lớn, nhà thờ họ có vai trò như kim chỉ nam hướng cho xã hội tốt đẹp hơn. Mỗi thế hệ sẽ đều được giáo dục về nguồn gốc sinh thành, về đạo lý “ uống nước nhớ nguồn”, từ đó mỗi gia đình, mỗi dòng họ và rộng hơn là cả xã hội sẽ ý thức được việc cần phải biết ơn thế hệ đi trước đã hy sinh cả xương máu của mình để ta có cuộc sống ngày hôm nay.

    • Chức năng chính và là gốc của nhà thờ họ là để thờ các vị Cao, Tằng, Tổ, Khảo. Thờ những người từng có công lớn với đất nước, với nhân dân trong dòng họ.
    • Là bảo tàng dòng họ, nơi có ghi danh các Liệt sĩ chống Pháp, chống Mỹ , chống Polpot và chống Tàu. Hoặc có thể lưu giữ chứng chỉ của Đảng và Nhà nước những người làm to hoặc thành danh của dòng họ mình.
    • Xem thêm: Xem ngày tốt xấu - Tử Vi 12 Con Giáp - Xem tuổi làm nhà - Xem tuổi vợ chồng
    • Bên cạnh đó, nhà từ đường còn là nơi gặp gỡ của các thành viên để bàn việc trong dòng họ, làm nơi hội họp của gia tộc hoặc họp toàn họ.

    4. Ai là người quản lí nhà thờ họ

    Việt Nam ta từ trước đã theo chế độ phụ hệ nên người trông coi hương hỏa trong nhà thờ thường để cho chi trưởng nam. Nhà thờ của dòng trưởng nam sẽ được gọi là nhà thờ đại tôn đây là nơi lưu giữ gia phả gốc và thờ phụng tổ tiên, người khai sinh ra dòng tộc.

    Khi chi trưởng nam tuyệt ( mất ) không có người nối tiếp thì chi thứ sẽ nhận trách nhiệm thờ phụng tiếp theo đó. Và cứ như vậy từ đời này truyền sang đời khác để bàn thờ luôn ngát hương hỏa, luôn có không khí ấm cúng.

    Nhà thờ chi họ được mỗi nhánh họ khác nhau xây dựng riêng để thờ ông tổ chi trưởng đó. Trăm sự của dòng tộc đều được đặt dưới quyền điều hành của Chủ tế. Chủ tế thường là tộc trưởng hoặc người cao niên nhất trong họ và vài người trung niên làm bồi tế. Họ là những người được toàn sự tín nhiệm của dòng họ.

    Người giữ việc hương khói cho nhà thờ gia tộc thường là một người trong tộc họ, có điều kiện hơn các người khác ở chỗ có nhà ở gần Từ đường. Họ dễ dàng qua lại trông coi hương khói, dọn dẹp nhà thờ họ cũng như là trông coi thường xuyên.

    5. Khi nào thì cúng ở nhà thờ họ?

    Giỗ họ được tiến hành vào một ngày trong năm nhưng phổ biến nhất vào tháng Giêng âm lịch. Do điều kiện lịch sử và đặc điểm của quan hệ huyết thống, gia đình người Việt chỉ là một đơn vị độc lập tương đối bởi vì giữa các gia đình trên một phạm vi nào đó còn có quan hệ ràng buộc khác chi phối, ràng buộc như làng xóm, họ hàng và nhất là dòng tộc. Theo quy ước huyết thống, nhiều gia đình sẽ hợp thành 1 (chi) nhánh, nhiều nhánh sẽ thành một họ, mỗi họ có một Ông Tổ chung trong một làng, một xã….

    Giỗ họ thực chất là ngày giỗ tiên linh các đời vào chung một nhà thờ đại tôn hay của từng tiểu chi, được tiến hành dưới một nghi thức gọi là lễ hợp tự. Theo phong tục cổ truyền người Việt thì con cháu thờ cúng riêng ông bà đến 5 đời thì tống giỗ (đến đời thứ 5 thì chôn thần chủ), thực chất chỉ có 4 đời là làm giỗ cha mẹ (đời thứ 2), giỗ ông bà (đời thứ 3), giỗ ông bà cố (đời thứ 4) và kỵ (hay can đời thứ 5). Cao hơn kỵ thì gọi chung là tiên tổ, thì không cúng nữa mà rước tất cả Thủy tổ, Tiên tổ các đời vào chung một nhà thờ để mỗi năm tế một lượt. Thần chủ được đề là hiền khảo, hiền tỷ, đến khi người con trưởng chết, cháu đích tôn cúng ông bà, đối thần chủ là hiển tổ khảo, hiển tổ tỷ, đến lượt cháu trưởng mất, chắt trưởng tiếp tục thờ cụ cố là hiển tằng tổ khảo (hoặc tỷ), chít trưởng thời kỵ (can) là hiển cao tổ khảo (hoặc tỷ). Sau 5 đời thì rước vào nhà thời tổ rồi chôn thần chủ đó đi, trong nhà thờ tổ chỉ để duy nhất có một ngôi thần chỉ cao nhất gọi là Tiên tổ, Thủy tổ hay vĩnh thế thần chủ.

    Vì vậy, có thể nói ngoài ngày giỗ tại gia đình, theo phong tục người Việt còn có ngày giỗ chung của cả họ. Trưởng họ (trưởng tộc) thường là người được hưởng hương hỏa của tổ tiên nên có trách nhiệm phải lo việc làm giỗ họ. Tuy nhiên, ngày nay với ý nghĩa hỗ trợ cho trưởng họ về mặt kinh phí và cũng là thể hiện tấm lòng biết ơn với tổ tiên nên có quy định trong ngày giỗ họ này, con cháu trong họ đều phải có trách nhiệm và chuẩn bị chu đáo cho ngày giỗ. Kinh phí góp giỗ ngoài việc mua sắm lễ vật để cúng giỗ, nếu còn thừa sẽ dùng hoặc con cháu còn phải đóng góp, ủng hộ thêm để mua sắm, thay thế đồ tế khí, tu sửa nhà thờ hoặc gây quỹ khuyến học...

    Theo phong tục, chỉ đàn ông trong họ trên 18 tuổi mới phải góp giỗ và được tính theo đinh (con trai), con dâu được cưới về nên có quyền được dự giỗ họ, có nhiều họ quan niệm con gái không phải góp và không dự giỗ họ. Trong ngày giỗ họ, trừ trường hợp bất khả kháng, các trưởng chi họ và con cháu đều phải có mặt. Tuy vậy, hiện nay phong tục này được cải tiến và có nhiều nét mới tiến bộ hơn, nhiều gia đình, dòng họ đã có quy định con trai dưới 18 tuổi đều được góp giỗ và con gái cũng có quyền được góp giỗ và dự lễ giỗ. Không những vậy, một số họ, nếu con gái vì bận việc không đi dự được, nếu rể hoặc con đến dự thì được coi là khách quý và được anh em nội tôn đón tiếp rất chu đáo.

    Thông thường, vào các ngày rằm, mồng một hàng tháng hoặc lễ Tết, việc lễ bái sẽ do nhà trưởng họ chăm lo, đến ngày giỗ họ thì con cháu cả họ cùng lo. Trong ngày giỗ họ, không mời khách khứa mà chỉ có con cháu trong họ tề tựu.

    Tác giả: Bảo Châu

    Đánh giá bài viết
    Chia sẻ bài viết
    Xếp hạng: 4.5 · 2 đánh giá
    Bình luận

    Tin cùng chuyên mục

    Tổng hợp lời chúc hay dành cho thầy cô ngày 20-11
    Phong tục tập quán - 2021-10-24 05:47:22.0
    Ngày 20/11 là dịp để các thế hệ học sinh “đền đáp” lại công ơn dưỡng dục của các thày cô, là dịp để lớp lớp học trò ghi nhớ sâu sắc, gửi lòng thành biết ơn đến những người “tháng tháng, năm năm vẫn không ngừng chèo lái con thuyền”.
    Trên bàn thờ mà xuất hiện 9 điềm báo này là điềm gở sắp ập đến
    Phong tục tập quán - 2021-10-22 06:28:06.0
    Về mặt tâm linh, bàn thờ tổ tiên là yếu tố không thể thiếu trong mỗi gia đình. Khi mua bàn thờ, cần chọn loại bằng phẳng, chắc chắn, không có quá nhiều chi tiết rườm rà hay đường cong uốn lượn.
    Để có bí quyết sống thọ chúng ta nên quan tâm đến bộ 3 bộ phận này trên cơ thể sau tuổi 45
    Phong tục tập quán - 2021-10-20 05:21:09.0
    Sau tuổi 50, nguy cơ mắc bệnh tim mạch của phụ nữ gia tăng mạnh. Điều đó có nghĩa là việc biết những thông số về sức khỏe tim mạch và trao đổi với bác sỹ về những thông số đó là điều vô cùng quan trọng
    Bộ phận trên cơ thể nên chú ý để có cơ thể khỏe mạnh trong mùa đông
    Phong tục tập quán - 2021-10-19 05:22:08.0
    Tuy có diện tích nhỏ nhưng tai lại có diện tích tiếp xúc với không khí khá lớn. Nhiệt lượng ấy cũng dễ phát tán, da ở bên ngoài tai lại mỏng, lỗ tai thiếu lớp bảo vệ nên rất dễ bị nhiễm lạnh.
    99+ Lời Chúc Hay và Ý Nghĩa ngày Phụ Nữ Việt Nam ngày 20 tháng 10
    Phong tục tập quán - 2021-10-16 16:40:32.0
    Ngày 20 tháng 10 là ngày để tôn vinh Phụ Nữ Việt Nam, Lichvannien365 gửi đến bạn đọc Lời chúc dành cho Phụ Nữ nhân ngày 20 tháng 10
    Tứ phủ Chầu bà trong tứ phủ thánh mẫu
    Phong tục tập quán - 2021-10-16 06:00:48.0
    Tứ Phủ Chầu Bà hay còn gọi là Tứ Phủ Thánh Bà là các vị thánh chầu hầu cận bên Thánh Mẫu thần chủ trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Tứ Phủ của người Việt, gồm mười hai vị nữ thánh được Mẫu giao cai quản khắp nơi trên rừng dưới nước, khắp bốn phương tám hướng trên đất Việt Nam ta.
    Cách bài trí bàn thờ nhà thờ họ và văn khấn ở nhà thờ họ
    Phong tục tập quán - 2021-10-14 06:19:23.0
    Nhà thờ họ luôn có một vị trí đặc biệt trong thế giới tâm linh của người Việt, là nơi thờ tự, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Ăn quả nhớ người trồng cây” của con cháu đối với tổ tiên, đồng thời tượng trưng cho sự trường tồn, bền vững của dòng họ.
    Tết Trùng Cửu - Sự thật và Ý nghĩa của nó.
    Phong tục tập quán - 2021-10-13 22:08:33.0
    Thực tế theo các nhà nghiên cứu, Tết Trùng Dương uống rượu cúc hoa, đeo cành thù du cũng có tác dụng giống như Tết Đoan Ngọ uống rượu hùng hoàng và treo cành xương bồ, trần ngải. Mục đích là phòng trừ bệnh tật, côn trùng.
    Thần tài là ai? và Ông địa là ai? Cách bày bàn thờ và Hướng
    Phong tục tập quán - 2021-10-12 07:50:59.0
    Cũng có quan niệm cho rằng Thần Tài là một phiên bản của Thần Đất (Thổ Địa) – Vị thần hộ mệnh của xóm làng, cai quản vùng trời, đất đai, phù hộ con người và gia súc trong xóm làng, mùa màng bội thu. Khi những cư dân từ miền Trung vào khai khẩn vùng đất Nam bộ, họ gặp phải rất nhiều khó khăn (thiên nhiên khắc nghiệt, thời tiết thất thường, thú dữ hoành hành…) và ý niệm trông mong vào các vị thần bắt đầu hình thành để giúp họ trấn an trên con đường mưu sinh.
    Tứ phủ thánh cô gồm những ai? Thân thế của Thánh Cô trong Tứ Phủ Thánh Cô
    Phong tục tập quán - 2021-10-08 07:35:00.0
    Trong hệ thống tín ngưỡng tứ phủ thì tứ phủ thánh cô đứng sau ngũ vị tôn ông, tứ phủ chầu bà, tứ phủ quan hoàng và đứng trên tứ phủ thánh cậu. Trong hệ thống tứ phủ thánh cô thời tự 12 thánh cô
    Chia sẻ