Tại sao bát cơm quả trứng đặt phía trên đầu giường người vừa mất

29/04/2021 04:13
Việc làm đầu tiên của người nhà, khi có một người vừa mất, là đơm ngay một bát cơm, đem đặt phía trên đầu giường người vừa mất nằm. Hai bát cơm, úp lại đầy đặn, để trên đầu giường của người vừa mất đó, trên bát cơm phải có 1 đôi đũa vót ngược lên phía trên đầu tua ra như bông. Và trên bát cơm có quả trứng gà.

    Người Việt, tộc Việt, khi nhắm mắt, nhìn vào bát cơm đôi đũa quả trứng, người thân đặt trên đầu giường, là nhìn vào QUẺ KHẢM để nghiệm thấy lễ sinh hóa mà ra đi.

    1. Bát cơm quả trứng cúng người vừa mất gồm

    Quê tôi, gọi bát cơm quả trứng cúng người vừa mất, là cơm đặt đầu. Nghĩa là bát cơm đặt phía trên đầu giường người vừa mất. Việc làm đầu tiên của người nhà, khi có một người vừa mất, là đơm ngay một bát cơm, đem đặt phía trên đầu giường người vừa mất nằm. Hai bát cơm, úp lại đầy đặn, để trên đầu giường của người vừa mất đó, trên bát cơm phải có 1 đôi đũa vót ngược lên phía trên đầu tua ra như bông. Và trên bát cơm có quả trứng gà.

    Chúng tôi đã từng viết qua về các tục trong đám tang bác tôi. Nay nhân đám tang của mạ tôi, tôi sẽ viết dần đến 49 ngày và sẽ cho in thành 1 cuốn sách nói về các tục trong đám tang và việc cần làm cho đến 2 năm 3 tháng mãn tang.

    Thứ nhất, bát cơm. Nhìn hình dưới, ai cũng biết được phải làm thế nào. Cơm được đơm đầy vào 2 bát, đầy dư lên trên mặt bát, để khi úp 2 bát cơm đó vào với nhau, ta ấn mạnh tay, và xoay bát vài vòng, bát cơm sẽ chặt và chắc lại. Làm thế, ta nhìn bát cơm sẽ đầy đặn, tròn đều và đẹp.

    Thứ 2 là đôi đũa. Đôi đũa phải vót ngược lên phía tay cầm cho tua ra. Đũa cắm giữ 2 bên quả trứng, để giữ cho quả trứng không rơi khi nằm trên bát cơm đầy.

    Thứ 3 là quả trứng. Trứng, nhất định là trứng gà. Trứng luộc chính, bóc võ và đặt lên bát cơm. Bên cạnh bát cơm quả trứng, ở quê tôi còn có đĩa muối vừng. Đều đặc biệt, là Bắc - Trung - Nam, mỗi vùng miền, qua quá trình dịch chuyển văn hóa, phát triển dần từ Bắc vào Nam, về phong tục, mỗi miền theo đó có khác nhau; nhưng bát cơm quả trứng, cúng người vừa mất, đâu đâu khắp nước ta, việc làm đó không khác nhau.

    Vậy, bát cơm, đôi đũa, quả trứng, có ý nghĩa gì mà ai ai người Việt cũng làm điều đó, nhà có người vừa qua đời?

    2. Ý nghĩa bát cơm, đôi đũa, quả trứng

    2.1 Thứ nhất, nói về bát cơm

    Bát cơm, hạt thóc đến từ cây lúa, là thức ăn chính của người dân xứ sở ta. Cây lúa, chính nó, mang trong mình nguồn gốc Tổ tiên Việt Tộc, về một nền văn minh xa xưa, thời đại Thần Nông đại đế. Sử thần Ngô Sĩ Liên, khi viết Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, phần ngoại kỷ nói về thời đại các Vua Hùng, ghi: Đế Minh, cháu 3 đời của Viêm Đế Thần Nông; Đế Minh chính là Thái tổ Đế Minh, vị Vua Hùng đầu tiên được thờ ở Đền Hùng, Phú Thọ với hiệu Đột Ngột Cao Sơn Thánh Vương.

    Bát cơm, như thế, không chỉ đơn thuần biểu trưng cho thức ăn, thực phẩm chính của dân xứ sở ta, mà còn nói lên cái nguồn gốc, nơi gióng dân Việt tạo ra một nền văn minh rực rỡ, Nền Văn Minh lúa nước.

    Nguồn gốc 5.000 năm của nền văn minh lúa nước dân tộc Bách Việt ở nơi BÁT CƠM ĐẶT ĐẦU ấy.

    Cơm, thức ăn nuôi sống, rất nhanh, khi một người nhắm mắt, được đặt ở đó, có ý nghĩa:

    • Thức ăn bằng cơm, nhắc nhớ nguồn gốc thân phận - Người. Thức ăn của loài Người, khác thức ăn của các loài khác.
    • Thức ăn bằng cơm ấy, nhắc nhớ nguồn gốc về dòng gióng, cội nguồn dân tộc, về một nền văn minh, về Tổ tiên.
    • Xem thêm: Xem ngày tốt xấu - Tử Vi 12 Con Giáp - Xem tuổi làm nhà - Xem tuổi vợ chồng
    • Và, bát cơm ấy, chính là nơi thu hút hơi, âm khí từ người vừa mất vào bát cơm.

    2.2 Thứ hai, nói về đôi đũa

    Đôi đũa, nhắc nhớ cây tre, hình ảnh gắn liền với nếp sống văn hóa người Việt từ thủa lập quốc. Tôi có dịp đến thăm 3 vạn dân tộc Kinh ở Vạn Vĩ, Quảng Đông, Trung Quốc. Những người mẹ Việt ở đó, có câu truyền ngôn cho con qua nhiều ngàn đời, thế này: Ở đâu có cây tre gai, nơi đó là đất của người Việt.

    Đúng vậy. Dấu ấn văn hóa dân tộc Việt chúng ta được đóng dấu bởi lúa nước và cây tre, từ nhiều ngàn năm lịch sử.

    Đôi đũa, đầu trên vót vuông, đầu phía dưới tròn. Rất nhiều dân tộc có nền văn minh lâu đời, nhưng họ vẫn là gióng dân ăn bóc bằng tay. Đi liền với nền văn minh lúa nước, là cây tre và cách ăn bằng đũa của nòi gióng Việt, khác biệt. Về sau, đôi đũa có thể được làm thêm bằng nhiều chất liệu. Nhưng tre, vẫn là có cái cội gốc sâu sa gắn chặt với nền văn hóa Việt.

    2.3 Thứ 3, nói về quả trứng

    Thứ nhất, quả trứng gợi cho chúng ta, nhắc nhớ về nguồn gốc trăm trứng, một minh chứng lịch sử dòng gióng rồng tiên Bách Việt.

    Trứng gà, loài gà được xếp vào loài tri thần hôn chi thiên địa, biết sự sáng tối của trời đất. Là loài biết mặt trời mọc, và gọi mặt trời lên trải mình thắp sáng sự sống nhân gian. Con người nương tiếng gà thức dậy, mở đầu một ngày mới...

    Tháng mới hay năm mới bắt đầu từ mỗi ngày mới, từ lúc tiếng gà điểm canh đầu tiên... đến lúc mặt trời mọc.

    Mặt trời, như vậy, thứ liên quan con người, xuyên qua loài gà, vật nuôi gần gũi con người nhất. Nhờ loài gà gọi mặt trời lên với sự sống.

    Sự sống sinh sôi nẫy nở, nhờ có mặt trời. Quả trứng, như vậy, là một biểu tượng sự sống sinh sôi, vừa trong chính tự thân quả trứng, vừa trong liên quan với mặt trời, với thế giới loài người.

    Gà là gióng loài vật hấp thụ, cảm nhận được rất nhanh những gì diễn ra trong đất nơi ở của chủ nhà để lưu giữ.

    Vì vậy tục bói chân gà, đã có tuổi thọ trên 2.000 năm được ghi vào văn bản. Khi sống, con người nghe tiếng gà gáy, thức dậy mở đầu ngày mới đi làm ăn. Khi qua đời, trong vòng 3 ngày kể từ lúc táng, nhờ tiếng gà kêu, gọi hồn thức giấc, trở về nhà theo người thân.

    Ở xứ tôi có tục cúng 3 ngày, gọi cúng mở cữa mã, phải có con gà sống dẫn đi 3 vòng quanh mộ. Và phải làm sao cho gà kêu mới được.

    Gà trong chuyện Bạch Kê tinh và chuyện Vua Ân, sau khi chết làm Vua Địa phủ. Nên, người mất, đi về bên kia cõi Âm, của Địa phủ, nhất định không thể thiếu thứ chứng thực là Gà, Kê tinh, hiện thân vua Địa phủ.

    2.4 Thứ 4, ý nghĩa của dịch học từ bát cơm quả trứng

    Bát cơm - quả trứng - đôi đũa, biểu tượng cho quẻ Khảm.

    2 bát cơm ở dưới, là 2 vạch đứt - Âm. 2 chiếc đũa phía trên là 2 vạch đứt, Âm. Quả trứng ở giữa biểu tượng vạch liền, Dương. 2 vạch đứt Âm trên dưới, vạch liền Dương ở giữa là Quẻ Khảm. Một người vừa mất, thuộc Âm. Họ đi vào cõi Âm, ta đừng tưởng là tắc, là chấm dứt, là hết, là cùng đường.

    Mà chỉ là Âm lộ ra bên ngoài (2 vạch Âm), để dấu, ẩn Dương bên trong, cho một vận hội mới, một chu kì mới, một sự bùng vỡ mới...

    Chết, như vậy, chỉ là Dương (sự sống) ẩn vào trong, ẩn giữa 2 vạch đứt, Âm. Và Dương (sự sống), không gì khác hơn và biểu tượng đúng nghĩa, đúng giá trị vận hành hơn là quả trứng. Nên quả trứng, không để sống, mà phải luộc chính. Chính, là chết, là về chín suối, nhưng là để mở ra chu kỳ khác, sinh hóa....

    Người Việt, tộc Việt, khi nhắm mắt, nhìn vào bát cơm đôi đũa quả trứng, người thân đặt trên đầu giường, là nhìn vào QUẺ KHẢM để nghiệm thấy lễ sinh hóa mà ra đi.

    Đi và tin là mình không rơi vào thăm thẳm của u tối, của khốn khó, của kìm kẹp (biểu tượng khó khăn bế tắt

    bằng 2 vạch đứt - Âm), mà cần nhẫn nại, tỉnh táo...sẽ vượt qua, vượt lên...để tái sinh, để Dương trở lại, nẫy nở,

    sinh sôi...

    Ngày ấy, Thầy tôi ngồi nói cặn kẻ, điều mà giờ, lúc mất Mạ, tôi mới có dịp ghi lại.

    Bát cơm quả trứng, đặt đầu giường người vừa lâm chung, có ý nghĩa vô cùng lớn lao, nên người Việt đã gìn giữ, duy trì qua nhiều ngàn năm không mẩt. (Quê tôi, ai đến dự đám tang, người thân tộc, gần gủi kề bên xác người mất, họ nhất định xin được ít hạt cơm nơi bát cơm đó chia nhau đem về. Cơm đấy được bỏ vào nồi nước, nấu cho sôi lên, đem xông. Trừ âm khí người mất). 

    Thượng toạ Thích Tâm Hiệp

    Tác giả: Thanh Ngân

    Đánh giá bài viết
    Chia sẻ bài viết
    Xếp hạng: 4.5 · 2 đánh giá
    Bình luận

    Tin cùng chuyên mục

    Tại sao lại có kiến ba khoang? Tác hại và cách phòng tránh? Loài cây giúp bạn đuổi kiến ba khoang ra khỏi nhà nhanh chóng, hiệu quả, không cần dùng đến hóa chất
    Phong tục tập quán - 2021-09-16 06:13:36.0
    Tác hại của kiến ba khoang không gây nguy hiểm đến tính mạng, chủ yếu gây tổn thương trên da nhưng với số lượng lớn vị trí viêm da là vùng đầu mặt, cổ, tay, chân, hông lưng. Đặc biệt tổn thương da nặng nhất, lan tỏa rộng nhất ở vùng da mềm.
    Những lỗi phổ biến khi giặt đồ mà ngay cả những bà nội trợ đảm đang nhất cũng hay mắc phải
    Phong tục tập quán - 2021-09-15 06:11:25.0
    Nhiều gia đình giặt quần áo buổi tối trước khi đi ngủ để sáng dậy mới phơi. Điều này hoàn toàn không nên vì quần áo ẩm để lâu trong máy kín khiến vi khuẩn dễ nảy sinh. Quần áo sau khi giặt cần được phơi càng sớm càng tốt và mở cửa máy để bên trong lồng được khô, thoáng.
    Cách đọc vị tâm lý của người khác qua những đặc điểm sau
    Phong tục tập quán - 2021-09-13 07:26:05.0
    Bạn không chỉ biết cách quan sát thái độ, cảm xúc của đối phương trong quá trình tiếp xúc và giao tiếp mà còn có thể đọc ra được những dấu hiệu chỉ từ một ánh mắt, cách cười của đối phương, dấu hiệu từ cơ thể như bàn tay, chân, cách để nhìn ra sự lừa dối trong khi giao tiếp...
    Tết trung thu ở các nước trên thế giới
    Phong tục tập quán - 2021-09-11 15:54:50.0
    Tết Trung thu là ngày lễ quan trọng trong năm của nhiều nước Châu Á trên thế giới. Có lẽ chúng ta mới chỉ quan tâm đến tết trung thu của Người Việt và thường không nghĩ đến các quốc gia khác. LịchVanNien365.com sẽ giới thiệu cho bạn Phong tục cổ truyền đón tết Trung thu ở những nước này có gì giống và khác nhau?
    Các nước Châu Á ăn bánh gì ngày Trung Thu
    Phong tục tập quán - 2021-09-11 15:54:44.0
    Mỗi quốc gia có nền văn hóa khác nhau, có nhiều quốc gia Châu Á cũng đón rằm Trung Thu như Việt Nam và có những món ăn đặc biệt thể hiện nét văn hóa đặc sắc của quốc gia đó. Cùng Lịch Vạn Niên 365 tìm hiểu các nước Châu Á ăn món gì vào ngày Rằm Trung Thu nhé.
    10 Sự Tích về Rằm Trung Thu mà không phải ai cũng biết
    Phong tục tập quán - 2021-09-11 15:54:39.0
    Tết Trung thu đúng vào ngày rằm tháng 8, giữa một mùa đẹp nhất, trăng thanh. Vì vậy, mà còn được gọi là “Tết trông trăng”. Tết Trung thu năm 1946, Bác Hồ đã viết "Trung thu trăng sáng như gương Bác Hồ ngắm cảnh nhớ thương nhi đồng " Vầng trăng của rằm tháng 8 đã gắn liền với các thần thoại, huyền thoại, 10 câu chuyện cổ tích lưu truyền cho tới ngày nay.
    Bộ ảnh hoài niệm về Trung Thu Xưa và Trung Thu Nay
    Phong tục tập quán - 2021-09-11 15:54:34.0
    Có lẽ vì trăng ngày nay không tròn vành vạnh như ngày xưa, hoặc bây giờ, không chỉ con nít ào ra đường để chơi Trung thu, mà cả người lớn cũng tham gia, nên Trung thu đã mất đi màu sắc vốn dĩ của nó chăng? Nhiều người nói, cuộc sống thay đổi nhiều rồi. Trẻ em có rất nhiều thứ để chơi, thì Trung thu cũng chỉ là một ngày đặc biệt hơn những ngày khác trong năm mà thôi.
    Cách sắm lễ và văn khấn rằm trung thu
    Phong tục tập quán - 2021-09-11 10:06:20.0
    Mâm lễ cúng gia tiên ngày Tết Trung Thu ngoài những món truyền thống thì bao giờ cũng phải có: bánh nướng, bánh dẻo, cốm, chuối, na, hồng, bưởi,…
    Tại sao Trung Thu được xem là ngày tết lớn của người Hàn Quốc?
    Phong tục tập quán - 2021-08-28 23:06:35.0
    Tết Trung thu ở Hàn có tên gọi là Chuseok, diễn ra vào dịp Rằm tháng Tám hàng năm và kéo dài khoảng 5 ngày. Vào những ngày này, bên cạnh nhiều hoạt động quan trọng thì việc ăn uống cũng được chú ý rất cẩn thận.
    Tại sao khi chóng mặt lại có cảm giác mọi thứ xoay tròn?
    Phong tục tập quán - 2021-08-16 09:36:49.0
    Chóng mặt không phải là bệnh mà là triệu chứng của nhiều bệnh khác nhau. Chóng mặt thường được mô tả là cảm giác choáng váng, mọi vật xung quanh quay vòng, hoặc chính bản thân người bệnh quay vòng, đồng thời kèm theo cảm giác mất cân bằng.
    Chia sẻ