Tại sao bát cơm quả trứng đặt phía trên đầu giường người vừa mất

29/04/2021 04:13
Việc làm đầu tiên của người nhà, khi có một người vừa mất, là đơm ngay một bát cơm, đem đặt phía trên đầu giường người vừa mất nằm. Hai bát cơm, úp lại đầy đặn, để trên đầu giường của người vừa mất đó, trên bát cơm phải có 1 đôi đũa vót ngược lên phía trên đầu tua ra như bông. Và trên bát cơm có quả trứng gà.

    Người Việt, tộc Việt, khi nhắm mắt, nhìn vào bát cơm đôi đũa quả trứng, người thân đặt trên đầu giường, là nhìn vào QUẺ KHẢM để nghiệm thấy lễ sinh hóa mà ra đi.

    1. Bát cơm quả trứng cúng người vừa mất gồm

    Quê tôi, gọi bát cơm quả trứng cúng người vừa mất, là cơm đặt đầu. Nghĩa là bát cơm đặt phía trên đầu giường người vừa mất. Việc làm đầu tiên của người nhà, khi có một người vừa mất, là đơm ngay một bát cơm, đem đặt phía trên đầu giường người vừa mất nằm. Hai bát cơm, úp lại đầy đặn, để trên đầu giường của người vừa mất đó, trên bát cơm phải có 1 đôi đũa vót ngược lên phía trên đầu tua ra như bông. Và trên bát cơm có quả trứng gà.

    Chúng tôi đã từng viết qua về các tục trong đám tang bác tôi. Nay nhân đám tang của mạ tôi, tôi sẽ viết dần đến 49 ngày và sẽ cho in thành 1 cuốn sách nói về các tục trong đám tang và việc cần làm cho đến 2 năm 3 tháng mãn tang.

    Thứ nhất, bát cơm. Nhìn hình dưới, ai cũng biết được phải làm thế nào. Cơm được đơm đầy vào 2 bát, đầy dư lên trên mặt bát, để khi úp 2 bát cơm đó vào với nhau, ta ấn mạnh tay, và xoay bát vài vòng, bát cơm sẽ chặt và chắc lại. Làm thế, ta nhìn bát cơm sẽ đầy đặn, tròn đều và đẹp.

    Thứ 2 là đôi đũa. Đôi đũa phải vót ngược lên phía tay cầm cho tua ra. Đũa cắm giữ 2 bên quả trứng, để giữ cho quả trứng không rơi khi nằm trên bát cơm đầy.

    Thứ 3 là quả trứng. Trứng, nhất định là trứng gà. Trứng luộc chính, bóc võ và đặt lên bát cơm. Bên cạnh bát cơm quả trứng, ở quê tôi còn có đĩa muối vừng. Đều đặc biệt, là Bắc - Trung - Nam, mỗi vùng miền, qua quá trình dịch chuyển văn hóa, phát triển dần từ Bắc vào Nam, về phong tục, mỗi miền theo đó có khác nhau; nhưng bát cơm quả trứng, cúng người vừa mất, đâu đâu khắp nước ta, việc làm đó không khác nhau.

    Vậy, bát cơm, đôi đũa, quả trứng, có ý nghĩa gì mà ai ai người Việt cũng làm điều đó, nhà có người vừa qua đời?

    2. Ý nghĩa bát cơm, đôi đũa, quả trứng

    2.1 Thứ nhất, nói về bát cơm

    Bát cơm, hạt thóc đến từ cây lúa, là thức ăn chính của người dân xứ sở ta. Cây lúa, chính nó, mang trong mình nguồn gốc Tổ tiên Việt Tộc, về một nền văn minh xa xưa, thời đại Thần Nông đại đế. Sử thần Ngô Sĩ Liên, khi viết Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, phần ngoại kỷ nói về thời đại các Vua Hùng, ghi: Đế Minh, cháu 3 đời của Viêm Đế Thần Nông; Đế Minh chính là Thái tổ Đế Minh, vị Vua Hùng đầu tiên được thờ ở Đền Hùng, Phú Thọ với hiệu Đột Ngột Cao Sơn Thánh Vương.

    Bát cơm, như thế, không chỉ đơn thuần biểu trưng cho thức ăn, thực phẩm chính của dân xứ sở ta, mà còn nói lên cái nguồn gốc, nơi gióng dân Việt tạo ra một nền văn minh rực rỡ, Nền Văn Minh lúa nước.

    Nguồn gốc 5.000 năm của nền văn minh lúa nước dân tộc Bách Việt ở nơi BÁT CƠM ĐẶT ĐẦU ấy.

    Cơm, thức ăn nuôi sống, rất nhanh, khi một người nhắm mắt, được đặt ở đó, có ý nghĩa:

    • Thức ăn bằng cơm, nhắc nhớ nguồn gốc thân phận - Người. Thức ăn của loài Người, khác thức ăn của các loài khác.
    • Thức ăn bằng cơm ấy, nhắc nhớ nguồn gốc về dòng gióng, cội nguồn dân tộc, về một nền văn minh, về Tổ tiên.
    • Xem thêm: Xem ngày tốt xấu - Tử Vi 12 Con Giáp - Xem tuổi làm nhà - Xem tuổi vợ chồng
    • Và, bát cơm ấy, chính là nơi thu hút hơi, âm khí từ người vừa mất vào bát cơm.

    2.2 Thứ hai, nói về đôi đũa

    Đôi đũa, nhắc nhớ cây tre, hình ảnh gắn liền với nếp sống văn hóa người Việt từ thủa lập quốc. Tôi có dịp đến thăm 3 vạn dân tộc Kinh ở Vạn Vĩ, Quảng Đông, Trung Quốc. Những người mẹ Việt ở đó, có câu truyền ngôn cho con qua nhiều ngàn đời, thế này: Ở đâu có cây tre gai, nơi đó là đất của người Việt.

    Đúng vậy. Dấu ấn văn hóa dân tộc Việt chúng ta được đóng dấu bởi lúa nước và cây tre, từ nhiều ngàn năm lịch sử.

    Đôi đũa, đầu trên vót vuông, đầu phía dưới tròn. Rất nhiều dân tộc có nền văn minh lâu đời, nhưng họ vẫn là gióng dân ăn bóc bằng tay. Đi liền với nền văn minh lúa nước, là cây tre và cách ăn bằng đũa của nòi gióng Việt, khác biệt. Về sau, đôi đũa có thể được làm thêm bằng nhiều chất liệu. Nhưng tre, vẫn là có cái cội gốc sâu sa gắn chặt với nền văn hóa Việt.

    2.3 Thứ 3, nói về quả trứng

    Thứ nhất, quả trứng gợi cho chúng ta, nhắc nhớ về nguồn gốc trăm trứng, một minh chứng lịch sử dòng gióng rồng tiên Bách Việt.

    Trứng gà, loài gà được xếp vào loài tri thần hôn chi thiên địa, biết sự sáng tối của trời đất. Là loài biết mặt trời mọc, và gọi mặt trời lên trải mình thắp sáng sự sống nhân gian. Con người nương tiếng gà thức dậy, mở đầu một ngày mới...

    Tháng mới hay năm mới bắt đầu từ mỗi ngày mới, từ lúc tiếng gà điểm canh đầu tiên... đến lúc mặt trời mọc.

    Mặt trời, như vậy, thứ liên quan con người, xuyên qua loài gà, vật nuôi gần gũi con người nhất. Nhờ loài gà gọi mặt trời lên với sự sống.

    Sự sống sinh sôi nẫy nở, nhờ có mặt trời. Quả trứng, như vậy, là một biểu tượng sự sống sinh sôi, vừa trong chính tự thân quả trứng, vừa trong liên quan với mặt trời, với thế giới loài người.

    Gà là gióng loài vật hấp thụ, cảm nhận được rất nhanh những gì diễn ra trong đất nơi ở của chủ nhà để lưu giữ.

    Vì vậy tục bói chân gà, đã có tuổi thọ trên 2.000 năm được ghi vào văn bản. Khi sống, con người nghe tiếng gà gáy, thức dậy mở đầu ngày mới đi làm ăn. Khi qua đời, trong vòng 3 ngày kể từ lúc táng, nhờ tiếng gà kêu, gọi hồn thức giấc, trở về nhà theo người thân.

    Ở xứ tôi có tục cúng 3 ngày, gọi cúng mở cữa mã, phải có con gà sống dẫn đi 3 vòng quanh mộ. Và phải làm sao cho gà kêu mới được.

    Gà trong chuyện Bạch Kê tinh và chuyện Vua Ân, sau khi chết làm Vua Địa phủ. Nên, người mất, đi về bên kia cõi Âm, của Địa phủ, nhất định không thể thiếu thứ chứng thực là Gà, Kê tinh, hiện thân vua Địa phủ.

    2.4 Thứ 4, ý nghĩa của dịch học từ bát cơm quả trứng

    Bát cơm - quả trứng - đôi đũa, biểu tượng cho quẻ Khảm.

    2 bát cơm ở dưới, là 2 vạch đứt - Âm. 2 chiếc đũa phía trên là 2 vạch đứt, Âm. Quả trứng ở giữa biểu tượng vạch liền, Dương. 2 vạch đứt Âm trên dưới, vạch liền Dương ở giữa là Quẻ Khảm. Một người vừa mất, thuộc Âm. Họ đi vào cõi Âm, ta đừng tưởng là tắc, là chấm dứt, là hết, là cùng đường.

    Mà chỉ là Âm lộ ra bên ngoài (2 vạch Âm), để dấu, ẩn Dương bên trong, cho một vận hội mới, một chu kì mới, một sự bùng vỡ mới...

    Chết, như vậy, chỉ là Dương (sự sống) ẩn vào trong, ẩn giữa 2 vạch đứt, Âm. Và Dương (sự sống), không gì khác hơn và biểu tượng đúng nghĩa, đúng giá trị vận hành hơn là quả trứng. Nên quả trứng, không để sống, mà phải luộc chính. Chính, là chết, là về chín suối, nhưng là để mở ra chu kỳ khác, sinh hóa....

    Người Việt, tộc Việt, khi nhắm mắt, nhìn vào bát cơm đôi đũa quả trứng, người thân đặt trên đầu giường, là nhìn vào QUẺ KHẢM để nghiệm thấy lễ sinh hóa mà ra đi.

    Đi và tin là mình không rơi vào thăm thẳm của u tối, của khốn khó, của kìm kẹp (biểu tượng khó khăn bế tắt

    bằng 2 vạch đứt - Âm), mà cần nhẫn nại, tỉnh táo...sẽ vượt qua, vượt lên...để tái sinh, để Dương trở lại, nẫy nở,

    sinh sôi...

    Ngày ấy, Thầy tôi ngồi nói cặn kẻ, điều mà giờ, lúc mất Mạ, tôi mới có dịp ghi lại.

    Bát cơm quả trứng, đặt đầu giường người vừa lâm chung, có ý nghĩa vô cùng lớn lao, nên người Việt đã gìn giữ, duy trì qua nhiều ngàn năm không mẩt. (Quê tôi, ai đến dự đám tang, người thân tộc, gần gủi kề bên xác người mất, họ nhất định xin được ít hạt cơm nơi bát cơm đó chia nhau đem về. Cơm đấy được bỏ vào nồi nước, nấu cho sôi lên, đem xông. Trừ âm khí người mất). 

    Thượng toạ Thích Tâm Hiệp

    Tác giả: Thanh Ngân

    Đánh giá bài viết
    Chia sẻ bài viết
    Xếp hạng: 4.5 · 2 đánh giá
    Bình luận

    Tin cùng chuyên mục

    Văn khấn sắm lễ ngày mồng một và ngày rằm hàng tháng
    Phong tục tập quán - 2022-04-28 09:09:20.0
    Theo tục lệ xưa để lại, cứ vào ngày mồng Một và chiều tối ngày Rằm hàng tháng, các gia đình người Việt Nam thường làm lễ cúng Gia Thần, Gia Tiên để cầu xin cho mọi người trong gia đình được khoẻ mạnh, bình an, may mắn, thành đạt... .
    Xem Ngày Đẹp trong Tháng 4 âm lịch (từ ngày 1-5-2022 đến 29-5-2022 dương lịch)
    Phong tục tập quán - 2022-04-27 08:38:29.0
    Xem Ngày Đẹp trong Tháng 4 âm lịch (từ ngày 1-5-2022 đến 29-5-2022 dương lịch)
    Nguồn gốc, ý nghĩa, ngày giỗ Tổ Hùng Vương, Văn khấn ngày giỗ Tổ Hùng Vương
    Phong tục tập quán - 2022-04-10 09:31:06.0
    Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 Âm lịch) không chỉ là một trong những ngày lễ trọng đại của dân tộc mà đây còn là dịp nhắc nhở con cháu nhớ về cội nguồn, công ơn của những người đi trước.
    Xem Bói độ dài ngắn của bàn tay người đàn ông
    Phong tục tập quán - 2022-04-06 08:21:03.0
    Năm 1870, nhà giải phẫu học người Đức đầu tiên đã viết luận văn về độ dài các ngón tay khác nhau và những gì chúng có thể miêu tả về tính cách của một người.
    Thanh Minh Là Gì Và Tiết Thanh Minh 2022 Vào Ngày Nào?
    Phong tục tập quán - 2022-04-04 09:58:00.0
    Thanh minh (Tết thanh minh hay Tiết thanh minh) là 1 trong 24 tiết khí (tính theo lịch tiết khí) được tính theo quy luật vận hành của mặt trời - Dương lịch.
    Tết Thanh Minh năm 2022 là ngày nào? Tết Hàn Thực có phải là Tết Thanh Minh không?
    Phong tục tập quán - 2022-04-04 09:57:34.0
    Rất nhiều người cho rằng, Tết Hàn thực và Tết Thanh minh có cùng một nguồn gốc và có liên quan đến nhau. Vậy Tết Hàn thực có phải là Tết Thanh minh? Mời bạn cùng Lịch Vạn Niên 365 theo dõi bài viết này của chúng tôi để có được câu trả lời nhé.
    Xem Bói Hình Dạng Móng Tay tiết lộ thế nào về con người của bạn
    Phong tục tập quán - 2022-03-28 10:32:43.0
    Mỗi hình dạng móng tay tiết lộ một tính cách khác nhau của mọi người, hãy cùng xem có đúng với bạn không nhé
    Một số món ăn ngon Tết Hàn Thực ngày 3-3 âm lịch
    Phong tục tập quán - 2022-03-09 11:35:30.0
    Tết Hàn Thực là ngày Tết ăn đồ lạnh, đồ nguội, LichVanNien365 giới thiệu đến bạn đọc một số mon ngon ngày 3-3 âm lịch
    Ý Nghĩa Tết Hàn Thực - Tết Bánh Trôi Bánh Chay ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch và Văn Khấn Tết Hàn Thực
    Phong tục tập quán - 2022-03-09 10:20:56.0
    Trong Tết Hàn Thực, nhà nhà làm bánh trôi, bánh chay để lễ Phật, cúng gia tiên, thậm chí nhiều nơi cúng thần hoàng. Thay vì tên gọi chính thức, 3/3 âm lịch thường được người Việt gọi dân giã là Tết bánh trôi – bánh chay.
    Tết thanh minh: Tục lệ tảo mộ và ăn đồ nguội của người Việt
    Phong tục tập quán - 2022-03-09 09:59:39.0
    Thanh minh tuy không phải là cái tết lớn, nhưng lại gắn liền với đạo đức, với bổn phận con người Việt Nam - bổn phận của con cháu tưởng nhớ công lao của tổ phụ, của những người đi trước. Đây chính là ngày giỗ tổ chung để mọi người có dịp báo hiếu, trả nghĩa, gọi là đền đáp phần nào ơn sinh thành tạo dựng của tổ tiên.
    Chia sẻ